Projectstatus: Actief
november 2014 beoordeling oplossingen door gebruikers
Functiegerichte wegen
abfcececb0e762d60e8d354e541d1a5ebea87f9a original

Beleidsvoornemen gemeente Lochem voor omslag naar integraal functiegericht wegbeheer in het buitengebied.

Doel van het project

Samenvatting

Lochem is een gemeente met een groot buitengebied. Een uitgebreid netwerk van wegen en (fiets)paden verbindt de kernen en de deelgebieden met elkaar en met de omliggende gemeenten en regio’s. In de jaren zeventig zijn veel wegen na herverkavelingen geasfalteerd, ook de kleinere en weinig gebruikte. Dat is weliswaar comfortabel voor de weggebruikers, maar er hangt ook een prijskaartje aan. En dat is een enorm probleem geworden.

De gemeente heeft adviesbureau Roelofs in 2009 laten onderzoeken wat de toestand is van alle wegen buiten de kernen. Daaruit blijkt dat veel wegen binnen tien jaar grondig onderhoud nodig hebben. Dat gaat Lochem tussen nu en 2020 €3 miljoen per jaar kosten als de huidige manier van wegbeheer wordt voortgezet. Voor het onderhouden van asfaltwegen binnen en buiten de bebouwde kom is nu maar zeven ton per jaar beschikbaar. En voor het onderhoud van klinkerwegen en zandwegen in het buitengebied jaarlijks ongeveer 1,5 ton. Daar komt bij dat ‘Den Haag’ vanwege de economische crisis voortdurend minder geld geeft aan de gemeenten. Bovendien dalen de inkomsten van Lochem door de crisis ook. Lochem moet zodoende steeds verder de broekriem aanhalen.

Lochem moet dus een andere weg inslaan met het beheren van de wegen. Daarvoor heeft bureau TAUW uit Deventer samen met de gemeente een nieuwe methode ontwikkeld. De vakterm daarvoor is: integraal functiegericht wegbeheer. Integraal betekent dat de wegen niet – zoals nu – allemaal op zichzelf worden bekeken, maar juist in samenhang met elkaar. Alle wegen zijn immers op een of andere manier met elkaar verbonden. Dus niet per puzzelstukje kijken, maar de puzzel als geheel zien.
Functiegericht betekent dat van elke weg is bekeken wat de huidige functie eigenlijk is en welk wegprofiel en onderhoudsniveau daarbij past. Dat varieert van verbindingsweg tot recreatieweg en van zandweg tot doorgaande weg. Er zijn zeven functies benoemd. Dit moet in relatie worden gezien met de in 2008 door de gemeenteraad vastgestelde Nota Mobiliteit Lochem (NML). Hierin worden ook verschillende functies aan de wegen toegekend. Die lichten we verderop toe. Belangrijkst verschil tussen de wegen is of het (doorgaande) gemotoriseerde verkeer daar prioriteit heeft of dat het verblijven de boventoon voert. Het type weg bepaalt ook het soort weggebruikers, de intensiteit en de vormgeving van de wegen. En daarmee ook de mate van slijtage en onderhoud.

Het gemeentebestuur wil bekijken wat het gevolg is voor het wegbeheer als we de zeven functies daadwerkelijk gaan toepassen. Het betekent in elk geval dat een deel van de eigenlijk onbetaalbare asfaltwegen een bescheidener functie krijgen. Concreet: een geasfalteerde toegangsweg wordt dan bijvoorbeeld een zandweg met twee betonnen sporen. Enkele wegen krijgen daarnaast juist een belangrijkere functie.

Het probleem van het kostbare wegenonderhoud raakt ook de kerntakendiscussie die in de gemeenteraad wordt gevoerd. De nieuwe manier van wegbeheer is enerzijds zoeken naar slimmere manieren van onderhoud. Anderzijds gaat het om het optimaal inzetten van het geld voor wegbeheer, op zo’n manier dat de veiligheid van de weggebruikers en bereikbaarheid van kernen en voorzieningen op peil blijven.
Bij dit zogenoemde asset-management wordt gezocht naar de optimale balans tussen risico’s, prestatie en beschikbaar budget. Anders gezegd: het is zoeken naar een balans tussen efficiënt, veilig en betaalbaar. Het zou een enorme uitdaging zijn als die balans moet worden bereikt met een door bezuinigingen ingegeven lager onderhoudsbudget. Dat zou er toe kunnen leiden dat door de jaren heen veel wegen in het buitengebied een meer bescheiden verkeersfunctie dienen te krijgen. Hier ligt bestuurlijk gezien een flinke uitdaging.

De nieuwe manier van kijken naar het wegbeheer in het buitengebied vergt veel van alle partijen. Binnen de gemeentelijke organisatie is een omslag naar een andere, meer samenhangende manier van wegbeheer nodig. Maar belangrijker nog: van de aanwonenden, gebruikers en belanghebbenden vraagt het de moed om afscheid te nemen van het huidige ‘wegenplaatje’ en de flexibiliteit om samen, met elkaar en met de gemeente, te zoeken naar nieuwe passende oplossingen.

Dat deze omslag in het wegbeheer niet vanzelf zal gaan, beseft het gemeentebestuur heel goed. Daarom wil Lochem hier heel zorgvuldig mee omgaan. Zo willen we niet meteen in het hele buitengebied ‘alles overhoop gooien’. Dat hoeft ook niet, want de praktische uitvoering van het nieuwe wegbeheer zal jaren, soms wel tientallen jaren in beslag nemen. We willen beginnen met een proefproject rond één kern. Veel tijd en energie zal gaan zitten in een zorgvuldig proces, waarbij bewonersorganisaties, individuele bewoners, boeren, ondernemers et cetera actief kunnen meedenken en doen. Hierbij heeft de gemeente een duidelijke regiefunctie.

Het al eerder genoemde bureau TAUW heeft voor het overlegproces een modern hulpmiddel ontwikkeld, waarmee we willen gaan werken. Het is een soort grote, digitale tekentafel waarin alle wegen per gebied met hun benoemde functie ‘aanklikbaar’ zijn. Tegelijkertijd hangt aan elke weg een budget voor onderhoud. Door met elkaar de functies te bepalen, kun je zien hoe je binnen het totale onderhoudsbudget van het gebied kunt komen. Volgens het gemeentebestuur is dit een goede, eigentijdse manier om met elkaar naar oplossingen te zoeken.

In dit beleidsvoornemen werken we uit wat het huidige probleem met het wegbeheer is, voor welke oplossing we willen kiezen, welke voorwaarden daar bij horen en hoe we het wegbeheer van de toekomst samen met de belanghebbenden willen gaan vormgeven. Waar deze nieuwe weg ons precies naar zal leiden, dat weten we niet. Ongetwijfeld komen we hobbels en kuilen tegen, maar al doende zal het wegbeheer van de toekomst samen met inwoners en belanghebbenden de komende jaren vorm krijgen.